Киэн туттар киһибит

Биһиги төрөөбүт үөскээбит дойдубут, ырыаҕа ылламмыт, хоһооҥҥо хоһуллубут, Кыыллах Арыы барахсан! Төһөлөөх элбэх киһи эн кырылас кумахтаах биэрэккэр таалалаан, ыраас дьэҥкир уугар сөтүөлээн, сибиэһэй мүөттээх салгыҥҥынан ыймахтыы тыынан, билииҥ кыһатыгар үөрэнэн, улаатан  куорсун анньынан, аан дойду араас муннуктарыгар тиийэ үлэлээн-хамсаан, дьоҥҥо-норуокка үтүө ааттара умнуллубакка ааттана турдаҕа.

Кыыллаах Арыыбыт барахсан аатырыан аатыырдаҕа, уос номоҕо буоллаҕа! Биһиги дойдубутуттан саха бастакы композитора,  киинэ артыыһа, агроном, народнай комиссар, бастакы байыаннай летчик, Государственнай Дума депутата уонна да атын чаҕылхай дьоннор кынат анньынан тэлэһийэ көппүттэрэ.

Оттон бу үлүгэр элбэх, араас дьылҕалаах, үлэлээх-хамнастаах дьоннору биһиги, XXI үйэ оҕолоро, хантан билэбитий? Ким биьиэхэ төрөөбүт дойдубут уруккутун, олорон ааспыт дьонун сэргэтин туһунан салгыбакка, сылайбакка кэпсиирий?

Садот Моисеевич Малгаров Кыыллаах Арыыга 1969 сыллаахха, үөрэх бүтэрэн, учуутал үлэтин баһылыы кэргэнинээн, Валентина Спиридоновналыын, көһөн кэлбиттэрэ. Ол кэмтэн ыла ханна да атын сиргэ көспөккө, биир оскуолаҕа, биир нэһилиэккэ үйэлэрин тухары үлэлээтилэр. Кэлээт даҕаны, Садот Моисеевич Өлүөхүмэ оройуонун  оскуолаларыттан аан бастакынан бэйэ нэһилиэгин историятын сырдатар музей тэрийбитэ. Онтон ыла музей тиһигин быспакка эрэ, күн бүгүнүгэр диэри сырдатар, үөрэтэр үлэтин салҕыы турар.

Оскуола иһинэн Интернациональнай Доҕордоһуу Кулуубун арыйан, оҕолор араас дойду дьонун сэргэтин, үөлээннээхтэрин кытта суругунан билсэр, доҕордоһор кыахтаммыттара.  Сааскы, кыһыҥҥы сынньалаҥ кэмигэр Москваҕа, Ленинградка, Ворошиловград, Куйбышев, Антрацит куораттарга экскурсияҕа сылдьыбыттара. Ону таһынан Садот Моисеевич атын дойдулары кытта сибээһи олохтообута:  Венгрияны, Чехословакияны, ордук Болгарияны кытта. Оҕолор хаста да Болгарияҕа бара сылдьыбыттара. Тиһэҕэр, 1972 сыллаахха  советскай – болгарскай доҕордоһуу Обществотын коллективнай чилиэнинэн Кыыллаах оскуолатын оҕолоро буолбуттара.

Краевед – учуутал Садот Моисеевич олоҕун тухары төһөлөөх элбэх дьону кытта сэһэргэспитэ, ыстатыйа суруйбута, хаһыат матырыйаалларын сааһылаан тиспитэ, кинигэ таһаарбыта буолуой. Ону киһи ааҕан сиппэт. Саҥаны билбитин – көрбүтүн куруук дьоҥҥо – сэргэҕэ тиэрдэр, докумуон оҥорон сурукка — бичиккэ тиһэр идэлээх. Садот Моисеевич, «Музей үчүгэй дьон холобуругар дьону иитэргэ дьулуһар» — диэн санааттан сиэттэрэн, олоҕун тухары нэһилиэк дьонугар, үүнэн эрэр кэнэҕэски ыччатыгар урут олорон, үлэлээн ааспыт, Кыыллаах аатын ааттаппыт үтүө мааны дьонун туһунан  кэпсиириттэн сылайбат. Кини олоҕун анаабыт үлэтэ: музей тэрийээһинэ, кыраайы үөрэтээһинэ, архыып матырыйаалын сааһылааһын, кинигэ таһаарааһын – бу барыта сыаналаммат кылаат буолар.

Кыыллах Арыы аатын республикаҕа, кыраныысса таһынааҕы дойдуларга ааттаппыт киһибитинэн Садот Моисеевич Малгаровынан нэһилиэк олохтоохторо киэн туттабыт, сыаналаммат үлэҕэр сүгүрүйэбит!

 

Настя Данилова, Кыыллаах орто оскуолатын

10 кыл. үөрэнээччитэ

салайааччы Кузьмина В.В. биология уонна химия учуутала