Андрей Лаврентьевич Бахсыров – саха бастакы наркома

 

           Платон Алексеевич Ойуунускай, Максим Кирович Аммосов…Бу кимнээҕин билбэт киһи Сахабыт Сиригэр суоҕа буолуо. Биһиги дойдубут туспа суоллаах-иистээх государство буоларыгар, бу саха чулуу уолаттара сырдык олохторун толук уурбуттара.Билигин кинилэр ааттарын республикабыт Государственнай театра, Хотугулуу-Илиҥҥи Федеральнай Университет сүгэллэр.

            Оттон Бахсыров Андрей Лаврентьевич диэн кимий диэтэхпитинэ, кинини билэр киьи тарбахха баттанар аҕыйах буолуо. Дьиҥинэн ыллахха, Бахсыров аата-суола үөһэ ааттаммыт Ойуунускай уонна Аммосов курдук саха бастыҥ дьоннорун кытта тэбис тэҥҥэ ааттаныллыахтаах эбит. Кини олорбут чаҕылхай олоҕун, үлэлээбит-хамсаабыт өҥөтүн чиэстээн биһиги оскуолабытыгар кини аатын иҥэрэргэ үлэ-хамнас барбыта иккис сыла буолла. Билигин Кыыллаах оскуолатыгар үөрэнэ сылдьар оҕолор, үлэлиир учууталлар Андрей Лаврентьевич Бахсыров олорбут чаҕылхай олоҕун үөрэтэр, чинчийэр  ытык иэспит буолуохтаах.

Андрей Лаврентьевич Бахсыров1893 сыллаахха атырдьах ыйын 20 күнүгэр Даппарайга төрөөбүт. Аҕата Бахсыров Лаврентий Егорович, ийэтэ Евдокия Ивановна.

Атыыга-эргиэҥҥэ дьоҕурдаах, үөрэхтээх уолу Даппарайга олохсуйбут нуучча атыыһыта Николай Кириллович Черемных бирикээсчитинэн ылбыт. Бирикээсчиттэн саҕалаан Андрей Бахсыров Өлүөхүмэ уокуругун салайааччытыгар диэри үүммүт.

1921 сылга кэргэнинээн Наталья Андрияновна Капитонованы кытта Дьокуускайга көһөн тиийэллэр.

Ол курдук, докумуоннар кэрэһэлииллэринэн, ити сыл алтынньы 14 күнүгэр Саха АССР  конституциятын бырайыагын оҥорор, территориятын уонна кыраныыссатын чуолкайдыыр Ойуунускай бэрэссэдээтэллээх хамыыһыйа тэриллэр. Ол хамыыһыйаҕа Андрей Лаврентьевич чилиэнинэн киирэр. Бу кэмтэн ыла кини сэбиэскэй былаас салайар үлэһитининэн, Саха сирин государственноһын төрүттээччи быһыытынан үлэтэ-хамнаһа саҕаланар.

1922 сыллаахха муус устар ыйга Саха АССР ревкома, ол эбэтэр правительствота тэриллибитэ. Бахсыров ол правительствоҕа бастаан эргиэн уонна промышленность наркомун солбуйааччытынан үлэтин саҕалаабыт.Бу сыл ахсынньы ыйга ыытыллыбыт Саха сирин сэбиэттэрин бастакы съеһигэр кыттыыны ылар, президиумун чилиэнинэн талыллар. Ол съезд кинини Саха АССР эргиэҥҥэ уонна промышленноска наркомунан бигэргэтэр.

Бу чахчылар Саха сиригэр гражданскай сэрии күүдэпчилэнэр, сэбиэскэй былаас саҥа бигэтик атаҕар турар, государственноспыт акылаата ууруллар, саҥа эргиэн системата тэриллэр күүдээннээх уонна уустук кэмигэр буолбуттара.

Онтон дьэ, ынырыктаах репрессия сыллара саҕаламмыттара… Саха хаарыаннаах чулуу уолаттара хара балыырга түбэһэн суорума суолламмыттара.

1938 сыллаахха Андрей Лаврентьевич Бахсыров Иркутскай куоракка «Холбос» кооперативтар союзтарын Иркутскайдааҕы хонтуоратын табаары атыылаһыыга уонна Саха сиригэр атаарыыга директоры солбуйааччынан үлэлии олорбута. Ол үлэлии сылдьан  муус устар 22 күнүгэр репрессия ыар суорунатыгар түбэһэн хаайыллыбыта. Ыар балыыры утары туруулаһан доруобуйата айгыраан Андрей Бахсыров 1941 cыллаахха кулун тутар 21күнүгэр Иркутскай хаайыытыгар сытан сырдык тыына быстыбыта. Кини сымыйанан балыллан киртитиллибит аата 1957 сыллаахха эрэ ыраастаммыта.

Кыыллаах Арыы Өлүөнэ өрүс улахан арыыларыттан биирдэстэрэ. Бу аан дойду улуу өрүһүн балысхан сүүрүгэ, дохсун долгуннара тыһыынча сыллар усталарыгар тоҕута охсулларын тулуйан кэлбит, ааттыын бултаах- алтаах, уйгулаах-быйаҥнаах арыыттан саха үгүс биллиилээх дьоно төрөөн- үөскээн, кынат анньынан тэлэһийэ көппүттэрэ. Кинилэртэн биирдэстэрэ эргиэн уонна промышленность наркома, Саха АССР  конституциятын бырайыагын оҥорор комиссия чилиэнэ Андрей Лаврентьевич Бахсыров буолар. Кини сырдык аата бииргэ үлэлэспит дьонун – Былатыан Ойуунускайы, Максим Аммосовы, Исидор Бараховы сэргэ үйэтитиллиэх тустаах.

Виктор Шестаков, Кыыллаах орто оскуолатын

10 кыл. үөрэнээччитэ, оскуола президенэ

научнай салайааччы Кузьмина В.В. биология уонна химия учуутала